الشيخ ناصر مكارم الشيرازي

450

دائرة المعارف فقه مقارن ( فارسى )

وديعه ، مضاربه ، اجاره ، صلح ، مزارعه ، احياى موات و شفعه است . 3 . ابواب نكاح كه شامل احكام مربوط به ازدواج ، طلاق و لعان است و در ذيل اين ابواب ، احكام عتق ، تدبير ، كتابت ، صيد و ذبائح ، اطعمه و اشربه و زيّ و تجمّل را بيان مىكند . 4 . ابواب وصايا و مواريث و احكام آنهاست . 5 . ابواب حدود و ديات و قضا و شهادات . و در ذيل آن احكام ايمان و نذر و كفّارات را نيز بيان مىكند . دسته‌بندى مرحوم كلينى در كتاب كافى با توجّه به مقام والاى او ، تأثير عميقى در جمعى از فقهاى بعد از ايشان گذارده و همان شيوه را در كتب فقهى خود اعمال كرده‌اند : گروه اوّل ، از جمله قاضى ابن براج نويسندهء كتاب مهذّب و جواهر الفقه و سيّد أبو المكارم ابن زهره در كتاب غنيه و شيخ طوسى در مبسوط و تهذيب و استبصار نيز تقريبا همين راه را با مختصر تفاوتى پيموده‌اند . گروه دوم از فقها مانند صدوق در كتاب من لا يحضره الفقيه بعد از عبادات به طرح بحث‌هاى قضا و شهادات پرداخته‌اند . سپس به سراغ بخشى از مسائل اقتصادى و احكام معاملات رفته‌اند ، آنگاه به احكام صيد و ذباحه و احكام ايمان و نذور و كفّارات و به دنبال آن احكام نكاح و طلاق و بحث‌هاى وابسته به آن مانند ايلاء و ظهار و لعان و سپس احكام حدود و ديات و سرانجام احكام وصيّت و مواريث پرداخته‌اند . گروه سوم ، كسانى هستند كه مانند شيخ طوسى در كتاب نهايه ، رفتار كرده‌اند . او نخست به سراغ ابواب عبادات مىرود و در مرحلهء بعد به سراغ ابواب ديون و كفارات و شهادات و قضا . در مرحلهء سوم به سراغ ابواب معيشت مانند مكاسب ، متاجر ، شركت ، مضاربه و امثال آن و به دنبال آن ، مباحث مربوط به نكاح ، طلاق ، ايمان ، نذور ، وصايا و مواريث رفته و در پايان كتاب را با احكام حدود ، ديات و قصاص ختم كرده است . گروه چهارم فقهايى هستند كه تنظيم ابواب فقه را به سبك محقّق حلّى در كتاب شرايع الاسلام پذيرفته‌اند . محقّق در كتاب خود ، نخست ابواب عبادات را بيان مىكند و بعد ابواب معيشت و به تعبيرى ديگر ، مسائل اقتصادى و مالى ، سپس به سراغ احوال شخصيه مانند طلاق ، نكاح و ابواب مربوط به آن مىرود و آنگاه به احكام ايْمان ، نذور ، اطعمه و اشربه و مواريث مىپردازد و در بخش آخر ، قضا ، شهادت ، حدود ، تعزيرات ، قصاص و ديات را بيان مىكند . و در واقع او تمام فقه را به چهار بخش تقسيم مىكند . بخش اوّل عبادات است كه شامل ده كتاب مىشود : طهارت كه شامل وضو و غسل و تيمم نيز مىشود ، صلاة ، زكات ، خمس ، صوم ، اعتكاف ، حج ، عمره ، جهاد و امر به معروف و نهى از منكر . بخش دوم ، عقود را تشكيل مىدهد كه قراردادى در ميان دو يا چند نفر است و در 19 كتاب تنظيم شده است ؛ تجارت ، رهن ، مفلّس ، حجر ، ضمان ( حواله و كفالت در ضمن ضمان ذكر شده است ) صلح ، شركت ،